سلامت روان در دوران IVF: کنار آمدن با استرس و بلاتکلیفی

زنان در دو هفته میان انتقال جنین و آزمایش بارداری چه حالی دارند؟

در یک کارآزمایی تصادفی در هلند، ۳۷۷ زن تحت درمان IVF یا ICSI پیش از دوره انتظار و دوباره در روز دهم از این انتظار چهارده‌روزه پرسش‌نامه‌هایی را پر کردند. در همه گروه‌ها، اضطراب و افسردگی در دوره انتظار به‌طور معناداری بیشتر از پیش از درمان بود. پژوهشگران این انتظار را یکی از پراسترس‌ترین مراحل درمان ناباروری توصیف می‌کنند (Ockhuijsen et al., 2014).

بدتر شدن حال در دوره انتظار واکنشی رایج است.

IVF یک فرایند پزشکی است، اما یک تجربه عاطفی هم هست. این نوشته به این می‌پردازد که چرا درمان می‌تواند این‌قدر پراسترس باشد، پژوهش‌ها درباره استرس و احتمال بارداری چه می‌گویند و یک فن کوتاه کنار آمدن که با زنان منتظر نتیجه آزموده شده چیست.

چرا IVF می‌تواند این‌قدر پراسترس باشد؟

کسانی که برای باردار شدن با دشواری روبه‌رو هستند، اغلب از افسردگی، اضطراب، تنهایی و از دست دادن احساس کنترل خبر می‌دهند. بسیاری از زنان نابارور داستان خود را با خانواده یا دوستان در میان نمی‌گذارند و همین می‌تواند آسیب‌پذیری روانی آن‌ها را بیشتر کند (Rooney & Domar, 2018).

این بار فقط عاطفی نیست. یک مرور نظام‌مند بر ۲۲ پژوهش، با ۲۱٬۴۵۳ بیمار از هشت کشور، بررسی کرد که چرا افراد درمان ناباروری را کنار می‌گذارند. پس از به تعویق انداختن درمان، رایج‌ترین دلیل‌ها فشار جسمی و روانی، و مشکلات رابطه‌ای و شخصی بودند. فشار روانی در مراحل مختلف درمان به‌عنوان دلیل دیده می‌شد (Gameiro et al., 2012).

نویسندگان نتیجه گرفتند که باید با سازمان‌دهی بهتر مراقبت و حمایت از بیماران، به بار درمان رسیدگی کرد (Gameiro et al., 2012).

آیا استرس احتمال بارداری را کم می‌کند؟

بسیاری نگرانند که استرسشان شانس موفقیت را کم کند. رابطه میان استرس و ناباروری پیچیده است و جهت علت و معلول در آن هنوز محل بحث است (Rooney & Domar, 2018).

احساس استرس در دوران درمان چیزی نیست که بخواهید خود را برایش سرزنش کنید. سرزنش خود فقط باری دیگر بر دوش شما می‌گذارد. هدف حمایت روانی این است که این مسیر قابل‌تحمل‌تر شود، نه اینکه فشار «مثبت ماندن» را اضافه کند.

بلاتکلیفی و انعطاف‌پذیری چه جایگاهی دارند؟

بلاتکلیفی در قلب تجربه IVF قرار دارد. پژوهشگران دوره انتظار پزشکی را موقعیتی پیش‌بینی‌ناپذیر و مهارنشدنی توصیف می‌کنند (Ockhuijsen et al., 2014).

دکتر سولماز دهقانی هم‌نویسنده مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۶ در مجله Brain and Behavior است که انعطاف‌پذیری روان‌شناختی را به‌عنوان متغیر تعدیل‌کننده در رابطه عدم تحمل بلاتکلیفی و استرس ادراک‌شده در زنان تحت درمان IVF بررسی کرده است (Karimzadeh et al., 2026). صفحه مقالات را ببینید.

چه نوع حمایتی می‌تواند کمک کند؟

یک مرور پژوهشی نتیجه گرفت که مداخله‌های روان‌شناختی برای افراد نابارور می‌توانند پیامدهای روان‌شناختی و رابطه میان همسران را بهبود دهند، هرچند فراتحلیل‌ها همیشه با هم هم‌نظر نبوده‌اند (Rooney & Domar, 2018).

نویسندگان پیشنهاد کردند که مهارت‌های ذهن‌آگاهی و پذیرش به زنان کمک می‌کنند حالت‌های درونی دشوار را به شکلی تازه تجربه کنند و کمتر در آن‌ها درگیر شوند (Galhardo et al., 2013). این به چیزی نزدیک است که پژوهشگران آن را انعطاف‌پذیری روان‌شناختی می‌نامند.

حمایت می‌تواند از سوی مرکز درمانی هم باشد. راهنمای انجمن اروپایی تولیدمثل انسان و جنین‌شناسی (ESHRE) به کارکنان مراکز ناباروری نشان می‌دهد که چگونه نیازهای رفتاری، رابطه‌ای، هیجانی و شناختی بیماران را پیش از درمان، در طول آن و پس از آن تشخیص دهند و به آن‌ها رسیدگی کنند (Gameiro et al., 2015).

چه زمانی وقت کمک گرفتن از متخصص است؟

افت خلق و اضطراب در دوران درمان رایج است (Rooney & Domar, 2018). با این حال، برخی نشانه‌ها به چیزی بیش از خودیاری نیاز دارند.

اگر افت خلق ادامه پیدا کند، روی خواب یا زندگی روزمره‌تان اثر بگذارد، یا فکر آسیب رساندن به خود داشتید، هرچه زودتر از متخصص کمک بگیرید.

می‌توانید حال خود را با تیم درمانی‌تان هم در میان بگذارید. راهنمای ESHRE سلامت هیجانی را در شمار نیازهایی می‌داند که کارکنان مراکز ناباروری می‌توانند تشخیص دهند و به آن رسیدگی کنند (Gameiro et al., 2015).

تمرین: کارت ارزیابی مجدد مثبت برای دو هفته انتظار

پژوهشگران دانشگاه کاردیف یک فن کوتاه خودیاری برای فاصله میان انتقال جنین و آزمایش بارداری طراحی کردند. در نخستین کارآزمایی با ۵۵ زن، کسانی که از آن استفاده کردند، آن را در مقایسه با کارتی از جمله‌های مثبت خودتأییدگر، مفیدتر، متناسب‌تر با موقعیت و در کمک به داشتن حس مثبت مؤثرتر ارزیابی کردند (Lancastle & Boivin, 2008).

کارآزمایی بزرگ‌تر هلندی، استفاده از کارت همراه با ثبت روزانه هیجان‌ها را با ثبت روزانه به‌تنهایی و با مراقبت معمول مقایسه کرد. کارت، اضطراب، افسردگی یا هیجان‌های منفی روزانه را در دوره انتظار به‌طور معناداری کاهش نداد. با این حال، زنانی که از آن استفاده کردند هیجان‌های مثبت بیشتری نسبت به گروه ثبت روزانه گزارش کردند و استفاده از آن را آسان یافتند. نتیجه بارداری در گروه‌ها تفاوتی نداشت (Ockhuijsen et al., 2014).

چنین کارتی می‌تواند لحظه‌های مثبتی به دوره انتظار بیفزاید. اما درمانی برای اضطراب یا افسردگی نیست.

سه پرسش برای تأمل:

• در دوره‌های انتظار درمانتان، کدام لحظه‌ها سخت‌تر بوده‌اند و کدام کمی آسان‌تر؟
• در کنار دشواری‌ها، چه حمایت یا مهربانی‌ای از اطرافیانتان دیده‌اید؟
• اگر همسر دارید، گذراندن درمان با هم چه اثری بر رابطه‌تان گذاشته است؟

پرسش‌های رایج

آیا احساس غم در دوران IVF طبیعی است؟

بله. در یک کارآزمایی بزرگ، زنان در دوره انتظار اضطراب و افسردگی بیشتری نسبت به پیش از درمان گزارش کردند (Ockhuijsen et al., 2014). اگر افت خلق ادامه پیدا کند یا بر زندگی روزمره اثر بگذارد، از متخصص کمک بگیرید.

آیا استرس من شانس بارداری‌ام را کم می‌کند؟

فراتحلیلی بر پایه ۱۴ پژوهش آینده‌نگر نشان داد پریشانی پیش از درمان با احتمال بارداری پس از یک دوره درمان کمک‌باروری ارتباطی ندارد (Boivin et al., 2011).

آیا مشاوره در دوران درمان ناباروری کمک می‌کند؟

مداخله‌های روان‌شناختی می‌توانند پیامدهای روان‌شناختی افراد نابارور را بهبود دهند (Rooney & Domar, 2018) و یک برنامه گروهی ذهن‌آگاهی نشانه‌های افسردگی را در زنان نابارور کاهش داد (Galhardo et al., 2013). اگر به جلسات آنلاین فکر می‌کنید، مشاوره آنلاین: آیا اثربخش است و جلسه اول چگونه است؟ را ببینید.

منابع

• Bailey, S., Bailey, C., Boivin, J., Cheong, Y., Reading, I., & Macklon, N. (2015). A feasibility study for a randomised controlled trial of the Positive Reappraisal Coping Intervention, a novel supportive technique for recurrent miscarriage. BMJ Open, 5(4), e007322. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2014-007322
• Boivin, J., Griffiths, E., & Venetis, C. A. (2011). Emotional distress in infertile women and failure of assisted reproductive technologies: Meta-analysis of prospective psychosocial studies. BMJ, 342, d223. https://doi.org/10.1136/bmj.d223
• Galhardo, A., Cunha, M., & Pinto-Gouveia, J. (2013). Mindfulness-Based Program for Infertility: Efficacy study. Fertility and Sterility, 100(4), 1059-1067. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2013.05.036
• Gameiro, S., Boivin, J., Dancet, E., de Klerk, C., Emery, M., Lewis-Jones, C., Thorn, P., Van den Broeck, U., Venetis, C., Verhaak, C. M., Wischmann, T., & Vermeulen, N. (2015). ESHRE guideline: Routine psychosocial care in infertility and medically assisted reproduction: A guide for fertility staff. Human Reproduction, 30(11), 2476-2485. https://doi.org/10.1093/humrep/dev177
• Gameiro, S., Boivin, J., Peronace, L., & Verhaak, C. M. (2012). Why do patients discontinue fertility treatment? A systematic review of reasons and predictors of discontinuation in fertility treatment. Human Reproduction Update, 18(6), 652-669. https://doi.org/10.1093/humupd/dms031
• Karimzadeh, F., Abdollahi, A., & Dehghanidowlatabadi, S. (2026). Moderating role of psychological flexibility in the relationship between intolerance of uncertainty and perceived stress among women undergoing in vitro fertilization treatment. Brain and Behavior, 16(5), e71436. https://doi.org/10.1002/brb3.71436
• Lancastle, D., & Boivin, J. (2008). A feasibility study of a brief coping intervention (PRCI) for the waiting period before a pregnancy test during fertility treatment. Human Reproduction, 23(10), 2299-2307. https://doi.org/10.1093/humrep/den257
• Ockhuijsen, H., van den Hoogen, A., Eijkemans, M., Macklon, N., & Boivin, J. (2014). The impact of a self-administered coping intervention on emotional well-being in women awaiting the outcome of IVF treatment: A randomized controlled trial. Human Reproduction, 29(7), 1459-1470. https://doi.org/10.1093/humrep/deu093
• Rooney, K. L., & Domar, A. D. (2018). The relationship between stress and infertility. Dialogues in Clinical Neuroscience, 20(1), 41-47. https://doi.org/10.31887/DCNS.2018.20.1/klrooney