در یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل منتشرشده در ۲۰۲۶، پژوهشگران ۴۴ مطالعه دربارهٔ دوم‌اسکرولینگ را مرور کردند. دوم‌اسکرولینگ با اضطراب، افسردگی و پریشانی روان‌شناختی همبستگی مثبت داشت (Li & Yin, 2026). اما همان مقاله اطمینان شواهد را برای هر پنج پیامد بررسی‌شده «خیلی پایین» ارزیابی کرده و تصریح می‌کند که این شواهد علیت را ثابت نمی‌کند.
این دو گزاره با هم درست‌اند و خواندن هر کدام بدون دیگری گمراه‌کننده است. اگر فقط عدد همبستگی را ببینیم، ممکن است نتیجه بگیریم خبر بد ما را مضطرب می‌کند. اگر فقط به محدودیت‌ها نگاه کنیم، ممکن است رابطه را کاملاً نادیده بگیریم.
این مقاله توضیح می‌دهد دوم‌اسکرولینگ دقیقاً چیست، پژوهش‌های بررسی‌شده چه چیزی نشان داده‌اند و چرا از این یافته‌ها نمی‌شود نتیجهٔ علّی گرفت. بخش شواهد بر پایهٔ چکیدهٔ دو مقاله است، نه متن کامل آن‌ها.
دوم‌اسکرولینگ چیست و چه چیزی نیست؟
در مرور Li & Yin (2026)، دوم‌اسکرولینگ درگیری مداوم یا تکراری با اطلاعات آنلاینِ عمدتاً منفی، تهدیدآمیز یا آزاردهنده تعریف شده که اغلب با دشواری در کنار گذاشتن همراه است.
تعریف: دوم‌اسکرولینگ
مرور مورد بحث دوم‌اسکرولینگ را با «ورود مکرر یا پایدار به محتوای آنلاین منفی» و «دشواری در قطع کردن» توصیف می‌کند. نویسندگان تأکید دارند این مفهوم با استفادهٔ مسئله‌ساز از شبکه‌های اجتماعی، مواجههٔ کلی با خبر منفی و استفادهٔ مسئله‌ساز از اینترنت هم‌پوشانی دارد، ولی با آن‌ها یکی نیست.
پس خواندن یک خبر ناراحت‌کننده یا وقت گذراندن زیاد در شبکه‌های اجتماعی، به‌خودی‌خود دوم‌اسکرولینگ نیست. وجه ممیز آن الگوی تکرارشونده و دشواری در توقف است.
شواهد چه می‌گویند؟
در فراتحلیل Li & Yin (2026)، ۲۱ مطالعه (۲۳ نمونهٔ تحلیلی مستقل) در پنج تحلیل اصلی وارد شدند. همبستگی دوم‌اسکرولینگ با پیامدها به این صورت گزارش شده است:
- اضطراب: r = ۰٫۳۵
- افسردگی: r = ۰٫۳۵
- پریشانی روان‌شناختی: r = ۰٫۵۱
- بهزیستی روان‌شناختی کمتر: r = −۰٫۲۹
- رضایت از زندگی کمتر: r = −۰٫۲۵
یک پژوهش: مرور نظام‌مند و فراتحلیل Li و Yin (۲۰۲۶)
نویسندگان با جست‌وجو در نُه منبع تا ۲۰ مه ۲۰۲۶، ۴۴ گزارش را وارد مرور کردند. همبستگی‌های گزارش‌شده در مقاله را با مدل اثرات تصادفی ترکیب کردند و اطمینان شواهد را با GRADE سنجیدند. ناهمگنی در همهٔ حوزه‌ها بالا بود. برای پریشانی روان‌شناختی مقدار I² برابر ۸۶٫۵٪ بود و چهار مطالعه از پنج مطالعهٔ مشارکت‌کننده از ترکیه آمده بود. نتیجه: ارتباط وجود دارد، اما اطمینان شواهد برای هر پنج پیامد خیلی پایین است.
یک مطالعهٔ جداگانه روی دانشجویان نیز رابطهٔ مثبت اما کوچک‌تری گزارش کرده است. در پژوهش Sultana et al. (2026)، همبستگی دوم‌اسکرولینگ و پریشانی روان‌شناختی r = ۰٫۲۲ بود و مدل رگرسیون، با احتساب تاب‌آوری، فقط ۲٫۱٪ از واریانس پریشانی را توضیح می‌داد.
این مثال تفاوت «معنادار بودن» و «بزرگ بودن» اثر را نشان می‌دهد. رابطه می‌تواند از نظر آماری معنادار باشد و باز هم بخش کوچکی از تفاوت میان افراد را توضیح دهد.
چرا همبستگی دلیل علیت نیست؟
همبستگی یعنی دو چیز با هم تغییر می‌کنند، نه اینکه یکی دیگری را ایجاد می‌کند. نویسندگان فراتحلیل به طرح مقطعی بیشتر مطالعه‌ها و باقی‌ماندن عوامل مخدوش‌کننده اشاره می‌کنند و صریحاً می‌گویند علیت ثابت نشده است.
با همین داده‌ها دست‌کم سه توضیح منطقی ممکن است، و هیچ‌کدام را این منابع آزمایش نکرده‌اند:
- دوم‌اسکرولینگ می‌تواند پریشانی را بیشتر کند.
- افرادی که مضطرب یا پریشان‌اند ممکن است بیشتر به دنبال خبر بگردند.
- عاملی سوم، مانند فشار زندگی یا ویژگی‌های شخصیتی، ممکن است هر دو را همزمان تغییر دهد.
برای تفکیک این توضیح‌ها به پژوهش طولی، سنجش لحظه‌ای در زندگی روزمره و آزمایش نیاز است. نویسندگان فراتحلیل هم همین‌ها را پیشنهاد می‌کنند.
چرا رها کردن این الگو سخت توصیف می‌شود؟
دشواری در کنار گذاشتن بخشی از خود تعریف دوم‌اسکرولینگ است. اما منابعی که برای این مقاله بررسی شد، سازوکار این دشواری را آزمایش نکرده‌اند.
مطالعهٔ Sultana et al. (2026) دوم‌اسکرولینگ را در دانشجویان و در دوره‌های بلاتکلیفی بررسی کرده است. این می‌تواند فرضیهٔ قابل‌بررسی‌ای بسازد: شاید ندانستن، یعنی ناتوانی در تحمل بلاتکلیفی، به ادامه دادن جست‌وجوی خبر دامن بزند. اما این فقط یک فرضیه است، نه یافتهٔ تأییدشده. برای آشنایی با خود مفهوم می‌توانید مقالهٔ عدم تحمل بلاتکلیفی: چرا ندانستن این‌قدر سخت است؟ را بخوانید.
محدودیت‌ها و احتیاط‌ها
- بیشتر داده‌ها همبستگی‌اند و جهت رابطه مشخص نیست.
- ناهمگنی مطالعه‌ها بالا بود و برای پریشانی روان‌شناختی بیشتر مطالعه‌ها از یک کشور آمده بود، پس تعمیم به همهٔ فرهنگ‌ها محتاطانه است.
- نمونهٔ مطالعهٔ دوم دانشجو بود و نمی‌توان یافته را به هر جمعیتی تعمیم داد.
- در این مقاله دربارهٔ رابطهٔ دوم‌اسکرولینگ با خواب یا اثربخشی راهکارهای کاهش آن ادعایی نشده، چون منبع مناسبی برایش بررسی نشد.
- این متن تشخیص یا درمان نیست و جای ارزیابی فردی را نمی‌گیرد.
پرسش‌هایی برای تأمل
این پرسش‌ها مداخلهٔ درمانی نیستند و فقط برای دقیق‌تر دیدن الگوی خودتان‌اند:
- آیا تکرار کردن اخبار بد برای شما همراه با دشواری در کنار گذاشتن است، یا فقط مصرف خبر است؟
- پیش از شروع، چه احساسی دارید و بعد از پایان چه تغییری می‌کند؟
پرسش‌های رایج
آیا دوم‌اسکرولینگ یک اختلال تشخیصی است؟
در منابعی که برای این مقاله بررسی شد، به‌عنوان تشخیص بالینی معرفی نشده است. مرور مذکور آن را الگوی درگیری با محتوای منفی توصیف می‌کند که با سازه‌های دیگر هم‌پوشانی دارد.
آیا خواندن اخبار بد همیشه مضر است؟
شواهد بالا دربارهٔ الگوی تکراری همراه با دشواری در کنار گذاشتن است، نه هر نوع خواندن خبر. همین منابع نشان نمی‌دهند که هر مصرف خبری آسیب‌زاست.
اگر فکر می‌کنم دوم‌اسکرولینگ دارم و پریشانم، چه کنم؟
این مقاله نمی‌تواند وضعیت شما را ارزیابی کند. اگر پریشانی ادامه دارد یا زندگی روزمره را مختل کرده، با یک متخصص سلامت روان صحبت کنید.
منابع
- Li, Q., & Yin, X. (2026). Doomscrolling, mental health, and psychological well-being in adolescents and adults: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1893800
- Sultana, A., Tanvir, S., Munir, B., & Waqar, A. (2026). Doomscrolling, Resilience and Psychological Distress during Uncertainty. Pakistan Journal of Positive Psychology. https://doi.org/10.67785/pjpp.5.287