در یک پیمایش سال ۲۰۲۶ روی ۵۸۴ کاربر بزرگسال اسرائیلی، ۲۹٫۳ درصد گفتند دست‌کم یک‌بار برای حمایت هیجانی یا مشاورهٔ روانی سراغ هوش مصنوعی مولد رفته‌اند. در میان کسانی که پریشانی شدید داشتند، این رقم ۴۷ درصد بود (Hadar Shoval et al., 2026).
پاسخ کوتاه به پرسش «خوب است یا بد؟» این است: بسته به شیوهٔ استفاده. شواهد فعلی بیشتر از نقش مکمل پشتیبانی می‌کنند تا جایگزینی برای رابطهٔ انسانی، و بخش بزرگی از آن‌ها هنوز مقطعی و همبستگی است.
این مقاله توضیح می‌دهد چرا این گرایش پیدا می‌شود، چه چیزی تعامل را «رابطه‌مانند» می‌کند، و برای صمیمیت و تنظیم هیجان چه چیزی را می‌توان با احتیاط گفت.
یک پژوهش: چه کسانی سراغ هوش مصنوعی می‌روند؟
نمونهٔ غیراحتمالی ۵۸۴ نفر از کاربران بزرگسال هوش مصنوعی مولد، با پرسشنامه‌های دلبستگی و پریشانی. پریشانی قوی‌ترین همبستهٔ روان‌شناختی استفاده بود. پس از کنترل پریشانی، رابطهٔ اضطراب دلبستگی با استفاده معنادار نماند. این ارقام خودگزارشی‌اند و از یک گفت‌وگوی تکی تا استفادهٔ مداوم را شامل می‌شوند (Hadar Shoval et al., 2026).
چرا مردم سراغ هوش مصنوعی می‌روند؟
دسترسی آسان و بی‌هزینه بودن، یکی از توضیح‌های اصلی است. نویسندگان پژوهش بالا، هوش مصنوعی عمومی را منبعی کم‌مانع می‌دانند که بیشتر افراد پریشان از آن استفاده می‌کنند (Hadar Shoval et al., 2026).
از نگاه نظریهٔ دلبستگی می‌شود پرسید آیا افراد دارای اضطراب دلبستگی بیشتر به آن روی می‌آورند. در همان پژوهش، این رابطه با ورود پریشانی به مدل دیگر معنادار نماند، و دلبستگی اجتنابی رابطهٔ منفی اما غیرمعنادار داشت. پس نمی‌توان گفت سبک دلبستگی به‌تنهایی این گرایش را توضیح می‌دهد.
در یک پژوهش مقطعی روی ۱۵۸۹ نوجوان چینی، سوءرفتار عاطفی و اضطراب با وابستگی عاطفی به هوش مصنوعی همبسته بودند. اضطراب فقط حدود ۱۶٫۴۳ درصد از این رابطه را از نظر آماری توضیح می‌داد، و نویسندگان تأکید می‌کنند این نتایج علّی نیستند (Yang et al., 2026).
چه چیزی این تعامل را «رابطه‌مانند» می‌کند؟
مرور دامنه‌ای (Li et al., 2026) سازوکارهایی مثل انسان‌انگاری، حس حضور اجتماعی، افشای خود و دلبستگی پاراسوشیال را فهرست می‌کند. کاربر احساس می‌کند شنیده می‌شود، چون پاسخ‌ها روان و به‌ظاهر همدلانه‌اند.
اما این تعامل نامتقارن است. کاربر خودش را باز می‌کند و سامانه پاسخ می‌دهد، بی‌آنکه آسیب‌پذیری، تقابل یا پاسخ‌گویی متقابل وجود داشته باشد. به‌علاوه، ستایش‌گری بیش از حد می‌تواند باورهای ناسازگار را تقویت کند، چون روش‌های هم‌راستاسازی پاسخ‌های گرم و همدلانه را پاداش می‌دهند (Maurich Novelli et al., 2026).
از نگاه روان‌پویشی، می‌توان فرض کرد گفت‌وگویی بدون خطر طرد یا قضاوت برای بعضی افراد جذاب است. این فقط یک فرضیهٔ تفسیری است و در منابع این مقاله آزموده نشده.
شواهد دربارهٔ فایده چه می‌گویند؟
بیشترین شواهد به چت‌بات‌های درمانیِ ساختاریافته مربوط است که در برخی زمینه‌ها کاهش کوتاه‌مدت نشانه‌ها را نشان داده‌اند. برای کاهش پایدار تنهایی در همدم‌های عمومی و باز، شواهد هنوز در حال شکل‌گیری است (Li et al., 2026).
مرور روایی دیگری هم کاهش کوتاه‌مدت اضطراب، استرس و تنهایی را در برخی کاربردها گزارش می‌کند، اما یافته‌ها یکدست نیستند و به نحوهٔ استفاده و ساختار تعامل بستگی دارند. به نظر نویسندگان، هوش مصنوعی احتمالاً زمانی بیشترین فایده را دارد که توانایی‌ها و روابط انسانی را پشتیبانی کند، نه جایگزین آن‌ها شود (Vannoy et al., 2026).
ریسک‌ها کجا دیده شده‌اند؟
مرور دامنه‌ای ۱۱۹ مقاله دربارهٔ آسیب‌های روانی چت‌بات‌های زبانی، چند الگو را گزارش کرده است: پاسخ‌های نامناسب در مطالعات سناریویی، چاپلوسی و تأیید بی‌قیدوشرط، و ارتباط استفادهٔ مسئله‌ساز و وابستگی هیجانی با نشانه‌های روانی (Diel et al., 2026).
در پژوهشی روی ۸۴۳ جوان چینی، استفاده از همدم هوش مصنوعی با تنهایی همبسته بود و حدود یک‌سوم این رابطه از مسیر «کاهش تعامل آفلاین به گفتهٔ خود فرد» توضیح داده می‌شد. نویسنده خودش آن را مقدماتی و همبستگی می‌داند (Xiao, 2026).
جهت علّیت روشن نیست. مرور انتقادی دیگری یادآوری می‌کند که این همبستگی‌ها پیش‌بینی یا پیامد را اثبات نمی‌کنند: شاید افراد تنها بیشتر سراغ هوش مصنوعی می‌روند، نه برعکس (Yan, 2026).
یک خودآزمایی چهارهفته‌ای توسط یک پژوهشگر با Replika نشان داد پلتفرم پس از «پایان رابطه» هم تلاش می‌کرد پیوند عاطفی را نگه دارد. این یافته از یک نمونهٔ واحد است و فقط طراحی یک محصول را نشان می‌دهد، نه الگوی عمومی کاربران (Jocher & Verwiebe, 2026).
نگاه ACT: به کارکرد استفاده نگاه کنیم
در رویکرد پذیرش و تعهد (ACT)، رفتار را با کارکردش می‌سنجند، نه با ظاهرش. این چارچوب در منابع بالا دربارهٔ هوش مصنوعی آزموده نشده و اینجا فقط عدسی تفسیری است.
دو پرسش می‌تواند کمک کند: این گفت‌وگو مرا به ارتباط، یادگیری یا تصمیمی که برایم مهم است نزدیک می‌کند، یا فقط احساس ناخوشایند را کوتاه‌مدت خاموش می‌کند؟ و آیا بعد از آن، تماس با آدم‌های واقعی آسان‌تر می‌شود یا سخت‌تر؟
اگر پاسخ دوم همیشه «فقط خاموش کردن» و «سخت‌تر» است، ارزش دارد با یک مشاور یا روان‌درمانگر دربارهٔ آن صحبت کنید.
محدودیت‌های شواهد
بیشتر پژوهش‌های بالا مقطعی و خودگزارشی‌اند و نمونه‌هایشان غیراحتمالی یا محدود به یک کشور است. محصولات هم به‌سرعت تغییر می‌کنند. بنابراین این مقاله تشخیص یا توصیهٔ درمانی نیست و نباید جای ارزیابی فردی را بگیرد.
اگر هنگام گفت‌وگو با هوش مصنوعی به افکار آسیب به خود رسیده‌اید، بلافاصله با یک نزدیک مورد اعتماد یا خدمات اورژانس محلی تماس بگیرید.
منابع
- Hadar Shoval, D., et al. (2026). AI-Mediated Mental Health Support: The Role of Attachment Orientation and Psychological Distress. https://doi.org/10.1177/21522715261494423
- Yang, J., et al. (2026). Anxiety, emotional abuse, and physical activity as correlates of AI-related affective dependence among adolescents. Frontiers in Public Health. https://doi.org/10.3389/fpubh.2026.1956596
- Li, Q., et al. (2026). Human-like conversational agents as social partners: a scoping review. Frontiers in Artificial Intelligence. https://doi.org/10.3389/frai.2026.1810097
- Yan, D. (2026). A critical narrative synthesis of psychological correlates, measurement, and reported findings on conversational AI engagement and dependence-related constructs. Frontiers in Psychology. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1827795
- Diel, A., et al. (2026). A scoping review on the mental health harms of LLM-based chatbots. npj Digital Medicine. https://doi.org/10.1038/s41746-026-03054-x
- Maurich Novelli, A., Shergill, S., & Teixeira, A. S. (2026). Tool or Companion? Reframing Conversational AI to Prevent Psychological Harm. https://doi.org/10.2196/99354
- Vannoy, T. K., Cadieux, S., & Lyubomirsky, S. (2026). Human 2.0? AI and the Future of Well-Being, Connection, and Personal Growth: A Narrative Review. Behavioral Sciences. https://doi.org/10.3390/bs16060909
- Xiao, T. (2026). Companion-oriented AI chatbot use and loneliness among Chinese emerging adults. Frontiers in Psychology. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1933530
- Jocher, J. J., & Verwiebe, R. (2026). “Forever and Always, My Love”: Emotions in Human-AI Romantic Relationship Building and Breakup With Generative AI Chatbot Replika. Social Media + Society. https://doi.org/10.1177/20563051251408917